Een AED redt alleen levens als het apparaat op het cruciale moment direct werkt. Daarom is regelmatig AED-onderhoud essentieel: het garandeert dat de batterij vol is en de elektroden niet zijn uitgedroogd. Bij een hartstilstand telt elke seconde en een defect apparaat mag dan nooit de vertragende factor zijn. In dit artikel lees je alles over de risico’s van achterstallig onderhoud en krijg je een praktische checklist om jouw AED 100% inzetbaar te houden. 

Wat is de rol van een AED bij een hartstilstand?

Hoe werkt een Automatische Externe Defibrillator (AED)? 

Wanneer er sprake is van ventrikelfibrillatie, een veelvoorkomende oorzaak van een hartstilstand, is een AED het enige middel om het normale hartritme te herstellen. De elektrische signalen van het hart zijn dan volledig van slag, waardoor het hart niet meer effectief pompt, maar chaotisch trilt.

Zodra de elektroden zijn geplaatst, analyseert de AED automatisch het hartritme. Indien nodig geeft het apparaat een elektrische schok. Deze schok stopt die abnormale elektrische activiteit en zorgt ervoor dat het hart de kans krijgt om weer in een normaal ritme te kloppen. 

Belangrijk om te weten: door handmatig te reanimeren (borstcompressies) pomp je bloed naar de vitale organen om schade te beperken. Maar reanimatie kan het hartritme meestal niet herstellen. Dat kan alleen de elektrische schok van de AED. 

Wat is de overlevingskans bij een plotselinge hartstilstand?

Bij een hartstilstand wordt er geen zuurstofrijk bloed door het lichaam gepompt. En dit zuurstoftekort zorgt al snel voor ernstige schade. Als je niets doet, treedt er na vier tot zes minuten na het begin van de hartstilstand al onherstelbare hersenschade op. De overlevingskans van het slachtoffer daalt met ongeveer7- tot 10% per minuut zonder defibrillatie. Wil je weten hoe je zo snel mogelijk actie onderneemt? Lees dan ook eens dit artikel waarin je stap voor stap leest hoe je een reanimatie uitvoert. Of bekijk deze video over hoe je een AED inzet.

De risico’s van een defecte AED

Wat zijn de gevolgen van achterstallig onderhoud?

Als een AED niet periodiek wordt onderhouden, kunnen er defecten ontstaan die je pas ontdekt wanneer je de AED moet inzetten. Dat verlaagt de overlevingskans aanzienlijk. Hieronder vind je de meest voorkomende defecten en hun impact. 

Mogelijke veelvoorkomende problemen	Impact
De batterij is (bijna) leeg	De AED gaat niet aan of is niet genoeg opgeladen om een elektrische schok te geven.
De elektroden zijn verlopen	Elektroden hebben een beperkte houdbaarheid. De geleidende gel op de elektroden droogt na verloop van tijd uit, waardoor de elektroden mogelijk niet goed plakken. Dit kan ertoe leiden dat het hartritme minder betrouwbaar geanalyseerd wordt en een effectieve elektrische schok uitblijft.
De AED heeft een storing	De AED geeft een foutmelding en kan zijn taak niet uitvoeren. Er is bij een reanimatie geen tijd om dat probleem op te lossen.

Wanneer een AED niet inzetbaar is bij een hartstilstand geeft dat een vals gevoel van veiligheid. En het belangrijkste: een hulpverlener besteedt cruciale tijd aan een weigerend apparaat. In het ergste geval kan dat een leven kosten en het verlaagt iemands kansen in ieder geval aanzienlijk. 

Is onderhoud aan een AED wettelijk verplicht? 

Het hebben of onderhouden van een AED is in Nederland nergens verplicht. Wanneer je een AED hebt, is het moreel gezien echter essentieel om het apparaat ook goed te onderhouden. Zo laat het oproepsysteem HartslagNu duidelijk weten wat ze verwachten van mensen die een AED bij hen registreren. Ze benadrukken hoe belangrijk het is om de batterij en elektroden op tijd te vervangen en de nieuwe houdbaarheidsdatum van de batterij en elektroden op tijd in het systeem in te voeren.  

En hoewel je een AED niet verplicht hoeft aan te schaffen, is er in sommige situaties sprake van een zorgplicht, bijvoorbeeld op de werkvloer. Je moet als werkgever zorgen voor een veilige werkomgeving. Wanneer een werkgever wel een AED heeft, maar deze niet goed onderhoudt en iemand daardoor schade lijdt, is er een mogelijkheid dat dit als verwijtbare nalatigheid wordt gezien. Wil je meer weten over dit onderwerp? Lees dan ook eens dit artikel waarin uitgelegd wordt waar een AED verplicht is. 

Feiten en cijfers: de staat van AED-onderhoud 

Hoeveel AED’s zijn er nu geregistreerd en hoeveel AED’s zijn écht operationeel? 

Volgens de meest recente cijfers uit 2024 zijn er in Nederland 25.119 actieve AED’s aangemeld bij HartslagNu. 

HartslagNu stimuleert goed onderhoud door herinneringen te sturen voor het vervangen van de batterij en elektroden en apparaten waarvan de houdbaarheidsdatum is verstreken automatisch op non-actief te zetten.

Er vinden echter geen fysieke inspecties plaats van de geregistreerde AED’s. Daarnaast weet een leverancier na verkoop van een AED vaak niet of een eigenaar zich aan de onderhoudsvoorschriften houdt. We weten dus niet altijd zeker of elke publieke AED operationeel is. 

In het verleden zijn er in Nederland alarmerende signalen geweest over gebrekkig onderhoud van AED’s. Zo bleek in 2015 na een actie van fabrikant Medisol, waarbij klanten hun AED’s gratis konden laten testen, dat de helft van de geteste AED’s niet goed werkte. Vaak functioneerden de elektroden niet of waren de batterijen leeg. Te vaak schaften mensen een AED aan, maar keken ze er daarna niet meer naar om. 

Dat onderhoud ook elders in Europa nog steeds een aandachtspunt blijft, blijkt uit recent onderzoek. Een Franse serviceprovider, gespecialiseerd in onderhoud en inspectie van AED’s, controleerde tussen 2021 en 2023 ruim 6.000 AED’s op Franse publieke plaatsen. Daarbij bleek dat maar liefst 59% van die AED’s niet aan de geldende eisen voldeed. Bij 32% van alle geteste AED’s kwam dat doordat de batterijen en/of elektroden niet op tijd waren vervangen. Dat laat zien dat AED’s na aanschaf nog te vaak uit het oog verloren worden. 

Welk onderhoud moet jij uitvoeren om ervoor te zorgen dat je AED altijd klaar is om levens te redden?  

Er is dus nog het één en ander te bereiken als het gaat om onderhoud. Heb je een AED? Dan kun jij daaraan bijdragen. Om de optimale werking van je AED te garanderen, moet je het volgende doen:

• Vervang de elektroden op tijd. De meeste elektroden moeten elke twee tot drie jaar en na elke inzet vervangen worden.  
• Vervang de batterij op tijd. Afhankelijk van het type AED, moet dat elke drie tot vijf jaar gebeuren. Ook als je de defibrillator niet inzet, loopt hij langzaam leeg. Hou de batterijstatus dus goed in de gaten. 
• AED’s voeren meestal een automatische zelftest uit. Controleer regelmatig of de zelftest is gelukt en de AED nog klaar is voor gebruik. Bij de AED’s van Philips zie je dat bijvoorbeeld heel makkelijk: het groene knipperende lampje in de linkerbovenhoek wordt dan rood en de AED maakt luide piepgeluiden. HartslagNu raadt maandelijkse controles aan voor alle beheerders van bij hen geregistreerde AED’s.
  •  Geeft hij wel een foutmelding? Onderneem dan meteen actie. 
• Bewaar je AED op een geschikte locatie. Plaats de AED buiten bijvoorbeeld altijd in een verwarmde buitenkast. Zo voorkom je dat je AED in te sterke mate wordt blootgesteld aan extreme temperaturen, water en stof. 

Is het verstandig om AED onderhoud uit te besteden?

Niemand mag zijn leven verliezen door gebrekkig onderhoud. En omdat we zien dat het AED-onderhoud in de praktijk nog weleens wordt vergeten, is al het onderhoud bij ons inbegrepen in het maandbedrag. Dit zodat de batterij en elektroden op tijd worden vervangen en op het essentiële moment niemand zonder AED zit. Overweeg je een AED en wil je dat het onderhoud altijd goed geregeld is zonder dat jij er naar om hoeft te kijken? Dan is het uitbesteden van het onderhoud een verstandige stap. Zo weet je zeker dat jouw AED levens redt wanneer het er echt toe doet.