Hoe is het gesteld met de beschikbaarheid van AED’s in Nederland in 2026?

Hoewel Nederland koploper is met haar reanimatienetwerk en 6-minutenzones, is de missie nog niet voltooid. Uit recente data blijkt dat nog ruim 1,5 miljoen Nederlanders in een witte vlek wonen, een gebied zonder 24/7 beschikbare AED binnen 500 meter. Vooral de schrijnende ongelijkheid tussen armere en rijkere buurten en de beperkte beschikbaarheid van AED’s buiten kantoortijden blijven kritieke aandachtspunten voor een hartveilig Nederland.

Wat is de actuele dekkingsgraad van AED’s in Nederland?

Op dit moment is voor 88% van de Nederlandse adressen binnen 500 meter een altijd bereikbare AED beschikbaar, zo meldt de Hartstichting. 1,5 miljoen Nederlanders wonen echter in een witte vlek, een plek waar dit nog niet het geval is. En dat betekent dat als je één van deze Nederlanders bent, het waarschijnlijk langer dan zes minuten duurt om je een schok te geven met een AED wanneer jij een hartstilstand krijgt. 

Nederland is koploper als eerste land met een landelijk reanimatienetwerk, waarbij er bij een melding van een hartstilstand:

• Onmiddellijk burgerhulpverleners worden opgeroepen om naar het slachtoffer gaan en te starten met de reanimatie.

• Er andere burgerhulpverleners worden opgeroepen om naar de dichtstbijzijnde AED te gaan.

In een zogeheten 6-minutenzone is het mogelijk om binnen 6 minuten te starten met de reanimatie en een AED aan te sluiten. Wanneer er echter geen AED beschikbaar is op maximaal 500 meter afstand van het slachtoffer, kan die niet binnen zes minuten ingezet worden. 

En dat is een probleem. In de eerste minuten na een circulatiestilstand is de overlevingskans nog meer dan 50%. Elke minuut die daarna verstrijkt zonder schok, laat de kans op succes na een schok met maar liefst bijna 10% kelderen, zo meldt de Nederlandse Reanimatie Raad. Die eerste zes minuten zijn dus letterlijk het verschil tussen leven en dood. 

Waarom 24/7 beschikbaarheid van AED’s bij HartslagNu zo’n belangrijke uitdaging is in 2026

Veel ondernemers, verenigingen en kantooreigenaren hebben al een stap gezet: de aanschaf van een AED in hun winkel, sportclub of kantoor. Dat is een fantastisch initiatief dat levens kan redden op de werkvloer of op het sportveld. En deze veiligheid willen we doortrekken. Hoe mooi zou het namelijk zijn, wanneer die AED’s, wanneer mogelijk, ook ‘s nachts en in het weekend bereikbaar zijn? 

De cijfers zeggen nu het volgende: 

• In 2023 waren ruim 5.000 van de actieve AED’s die op dat moment waren aangemeld bij HartslagNu alleen overdag beschikbaar, blijkt uit Kamervragen. In totaal waren er toen 25.800 AED’s aangemeld bij het reanimatie-oproepsysteem. 

Uit onderzoek van het Mulier Instituut uit 2022 blijkt dat: 

• Slechts 18% van de sportclubs hun AED opgehangen heeft op een vrij toegankelijke plek. 

  • Vaak hangt de AED binnen, waardoor hij alleen ingezet kan worden wanneer de vereniging open is. En ook wanneer de AED wel buiten hangt, is hij niet altijd vrij toegankelijk. Bijvoorbeeld omdat het terrein wordt afgesloten met een hek. 

Ook het daadwerkelijk registreren van AED’s bij HartslagNu wordt nu vaak nog niet gedaan:

• Aart Bosmans van HartslagNu zegt tegen het ND dat hij inschat dat er in totaal wel 100.000 AED’s zijn in Nederland, maar dat een groot deel hiervan niet is geregistreerd. Hierdoor kan het oproepsysteem er geen gebruik van maken. 

• Slechts 14% van de respondenten uit het onderzoek van het Mulier Instituut gaf aan dat hun AED geregistreerd is bij HartslagNu. In veel gevallen wist men niet of de AED aangemeld was en 19% van de AED’s was niet geregistreerd. Deze cijfers onderstrepen duidelijk de uitdaging die er nog ligt. 

Kortom, door je AED te registreren bij HartslagNu én na te denken over een AED met buitenkast, zoals bijvoorbeeld mogelijk bij Pulse4all, komen we nog dichterbij ons uiteindelijke doel: dat AED’s voor iedereen binnen enkele minuten toegankelijk zijn.

De AED-kloof: Waarom hebben arme wijken minder dekking?

De verdeling van AED’s in Nederland is ongelijk. En dat is schrijnend. Bij een hartstilstand kan elke minuut het verschil maken tussen leven en dood. Daarom wil je dat iedereen toegang heeft tot levensreddende apparaten als een AED, niet alleen een beperkte groep. 

De verschillen tussen regio’s zijn bijvoorbeeld groot. Provincies als Utrecht en Noord-Brabant hebben een dekkingsgraad van maar liefst 93%, terwijl provincies als Friesland, met een dekkingsgraad van nog geen 80%, juist achterblijven, meldt de Hartstichting. 

Uit recent onderzoek van het ND op basis van data van HartslagNu blijkt bovendien dat er in welvarende buurten veel vaker een AED aanwezig is dan in armere buurten.

Op dit moment is de situatie volgens het ND als volgt: 

Financiële drempels: waarom crowdfunding niet altijd werkt 

AED’s worden lang niet altijd door de overheid geplaatst. Vaak zijn het:

• Bedrijven

• Verenigingen 

• Burgerinitiatieven 

Veel AED’s worden gerealiseerd via burgers, die bijvoorbeeld een crowdfunding opzetten. In rijkere wijken zijn er logischerwijs meer burgers die het financieel kunnen opbrengen om te investeren in een AED voor hun buurt, terwijl armere burgers een stuk minder aan zo’n initiatief kunnen bijdragen. Een nieuwe AED kost immers al snel tussen de € 800 en € 2.200 als je er één koopt. 

En daar zijn de kosten voor het onderhoud van de AED nog niet bij inbegrepen. Dat onderhoud wordt in de praktijk bovendien nog wel eens vergeten, terwijl het juist zo belangrijk is dat elke AED goed onderhouden is. Lees hier meer over de gevolgen van slecht onderhoud voor je AED. 

Om deze financiële barrières te doorbreken, heeft Pulse4all een abonnementsmodel ontwikkeld waarbij je geen groot bedrag hoeft te investeren en waarbij het onderhoud is inbegrepen. Zo kunnen ook mensen met een kleiner budget over een AED beschikken. 

Het ontbreken van centrale regie

In Nederland zijn er gemeenten die subsidies aanbieden om de plaatsing van AED’s te steunen. Toch doen niet alle gemeenten dat. Bovendien ligt het initiatief voor het aanvragen van zo’n subsidie meestal bij de burger, het bedrijf of de vereniging. 

In de praktijk sturen gemeenten maar beperkt aan op een evenwichtige spreiding van de AED’s over verschillende buurten. Bij de beantwoording van Kamervragen uit 2023 over de beschikbaarheid van AED’s werd bijvoorbeeld aangegeven dat de overheid geen doelstelling heeft geformuleerd over het aantal AED’s of de bereikbaarheid daarvan.

Door het initiatief voor het plaatsen van een AED bij de burger te laten, is het niet gek dat AED’s ongelijk over buurten worden verdeeld. 

Het is dan ook een goede eerste stap dat de Tweede Kamer heeft besloten om 1,5 miljoen euro vrij te maken voor het plaatsen van AED’s in arme wijken. Toch is er veel meer nodig. Apparaten moeten niet alleen geplaatst, maar ook onderhouden worden. Structurele investeringen in onderhoud en vervanging zijn daarom van levensbelang. 

‘Als we het overlevingspercentage van 25 naar 75 procent willen brengen, is structureel jaarlijks ongeveer vijf tot tien miljoen euro nodig’, aldus Peter Houtzagers, oprichter van Pulse4all. 

Wat kun jij doen om de AED-beschikbaarheid in jouw buurt te verbeteren? 

Je hoeft niet te wachten op de overheid. Ook jij kunt een bijdrage leveren aan het hartveiliger maken van jouw buurt. 

1. Breng je huidige situatie in kaart. 

Voordat je actie onderneemt, moet je weten hoe het er in jouw buurt voor staat:

• Is er al een AED in jouw buurt? Check dat hier op deze kaart. Waar zijn de witte vlekken in jouw dorp of stad? 

• Meld jouw AED aan. Heb je een AED die openbaar toegankelijk is, maar nog niet geregistreerd? Registreer hem direct bij HartslagNu zodat burgerhulpverleners hem kunnen vinden bij een noodoproep. 

2. Regel een AED voor jouw buurt. 

Is er nog geen dekking in jouw buurt? Dan zijn dit enkele wegen die je kunt bewandelen:

• Start een crowdfunding via platformen als BuurtAED. 

• Zijn er in jouw gemeente subsidiepotjes voor de aanschaf en het onderhoud van een AED?

• Kijk verder dan alleen het kopen van een AED. Een abonnementsmodel zoals dat van Pulse4all, zorgt ervoor dat je voor een klein bedrag over een AED voor de buurt kunt beschikken die volledig onderhouden wordt. 

3. Zorg voor zichtbaarheid en bereikbaarheid. 

Een AED redt alleen levens als je hem kunt vinden en hij beschikbaar is. Zorg er dus voor dat: 

• Je AED op een logische, centrale locatie staat. 

• Je de AED op ooghoogte plaatst in een duidelijk herkenbare kast. 

• Je de AED bij voorkeur ergens plaatst waar hij vrij toegankelijk is, ook buiten kantoortijden. 

• Je AED-stickers en bewegwijzering gebruikt. 

4. Informeer en activeer je omgeving. 

Weten jouw buurtbewoners al waar ze de dichtstbijzijnde AED kunnen vinden? Uit onderzoek van de Hartstichting blijkt dat 40% van de Nederlanders dat niet weet. 

• Breng buurtbewoners daar dus van op de hoogte. Bijvoorbeeld via een buurtapp, een Facebookgroep of een poster in jouw straat. 

• Word burgerhulpverlener en stimuleer anderen om dat ook te doen! Burgerhulpverleners zijn cruciaal voor een goedwerkend oproepsysteem. Zonder hen is er namelijk niemand om te reanimeren en de AED in te zetten. In dit artikel lees je precies hoe je je als burgerhulpverlener kunt aanmelden. 

• Vergeet het onderhoud niet. Een AED moet niet alleen makkelijk vindbaar zijn, hij moet ook werken als je hem nodig hebt. Meer over waarom onderhoud zo belangrijk is, lees je hier. 

Al met al laten de huidige cijfers zien dat we ver gekomen zijn, maar er nog zeker niet zijn. Om de witte vlekken definitief van de kaart te vegen, is het tijd voor actie. We willen er immers voor zorgen dat iedereen binnen zes en uiteindelijk zelfs binnen drie minuten geholpen kan worden. Want je postcode mag nóóit het verschil maken tussen leven en dood.