Wat is het verschil tussen een hartstilstand en een hartaanval?

Het belangrijkste verschil tussen een hartaanval en een hartstilstand is de oorzaak. Een hartaanval is een loodgietersprobleem, terwijl een hartstilstand vaak een acuut elektrisch probleem is. 

• Bij een hartaanval is een kransslagader verstopt, waardoor de hartspier onvoldoende zuurstof krijgt. Het hart klopt nog wel. 

• Bij een hartstilstand stopt het hart met kloppen. Hierdoor stroomt er geen bloed meer door het lichaam. 

Snel overzicht: de belangrijkste verschillen

Wat is een hartaanval en hoe herken je de symptomen?

Een hartaanval, ook wel hartinfarct genoemd, is het afsterven van een deel van de hartspier door acuut zuurstoftekort, veroorzaakt door een verstopte kransslagader. 

Net als alle organen in jouw lichaam heeft jouw hartspier zuurstof nodig. Die zuurstof wordt naar je hart vervoerd via kransslagaders, die als een krans om je hart heen liggen. Wanneer een van deze bloedvaten verstopt raakt, kan er onvoldoende zuurstofrijk bloed bij een deel van je hartspier komen. 

Die verstopping komt door slagaderverkalking. Wanneer de binnenlaag van een bloedvat in de loop der jaren beschadigt, blijven er allerlei stoffen, zoals vet en cholesterol, aan de vaatwand plakken. Hierdoor ontstaan verdikkingen, die ervoor zorgen dat de vaatwand langzaam maar zeker wat nauwer wordt. 

Wanneer in zo’n vernauwde kransslagader ook nog een bloedpropje ontstaat, kan het bloed niet meer naar het hart stromen en krijgt een deel van de hartspier opeens geen zuurstof meer. Wanneer dat gebeurt, heb je een hartaanval. 

Een hartaanval is minder acuut dan een hartstilstand. Je hart stopt niet meteen met kloppen en meestal blijf je bij bewustzijn. Toch is het nog steeds ernstig en is snelle hulp noodzakelijk. 

Door het zuurstoftekort raakt je hartspier namelijk steeds verder beschadigd, wat uiteindelijk tot de dood kan leiden. Snelle hulpverlening kan ervoor zorgen dat de schade binnen de perken blijft en niet onherstelbaar is. 

Veelvoorkomende symptomen van een hartaanval

Veelvoorkomende klachten bij een hartaanval zijn volgens de Hartstichting: 

• Een drukkende pijn op je borst die niet overgaat. 

• Pijn die zich verspreidt naar de linkerschouder of linkerarm. 

• Zweten, misselijkheid en overgeven. 

• Bleek of grauw zien. 

• Moeite hebben met ademen. 

Ook onderstaande symptomen kunnen voorkomen bij een hartaanval. Vooral bij vrouwen komen deze symptomen vaker voor: 

• Pijn tussen de schouderbladen.

• Pijn in de rechterschouder of de rechterarm.

• Pijn in de nek of kaak. 

• Duizeligheid of flauwvallen. 

• Hartkloppingen.

Wat is een hartstilstand en hoe herken je het?

In tegenstelling tot bij een hartaanval stopt je hart bij een hartstilstand direct met pompen. Vaak is er sprake van een storing in het elektrische systeem van het hart, zoals bijvoorbeeld het geval bij ventrikelfibrillatie. De elektrische signalen in je hart zijn dan verstoord, waardoor je hart niet regelmatig klopt, maar ongecontroleerd trilt. 

Wanneer dat gebeurt, stopt je bloedsomloop onmiddellijk. Waar bij een hartaanval alleen een deel van je hart geen zuurstof krijgt, is er bij een hartstilstand geen enkel orgaan meer dat nog de benodigde zuurstof ontvangt. En jouw lichaam kan maar heel kort zonder zuurstof. 

Al na vier tot zes minuten zonder hulp raken je hersencellen onherstelbaar beschadigd en na tien minuten sterft het slachtoffer meestal. Snel handelen voorkomt dat het zover komt. Lees hier meer over de overlevingskansen bij een hartstilstand. 

De twee belangrijkste kenmerken van een hartstilstand 

Een hartstilstand heeft eigenlijk maar twee niet te missen symptomen: 

• Iemand verliest na ongeveer tien seconden plotseling het bewustzijn. 

• Het slachtoffer ademt niet of niet normaal. Het kan dat iemand nog naar adem lijkt te happen of zwaar en luidruchtig naar adem lijkt te snakken (gasping). Dit is echter geen normale ademhaling. 

Kan een hartaanval een hartstilstand veroorzaken?

Ja, een hartaanval is zelfs een veelvoorkomende oorzaak van een hartstilstand. Omdat de hartspier bij een hartinfarct onder grote stress staat en schade oploopt, kan er ook een verstoring in je elektrische systeem ontstaan. Je hart stopt dan plotseling met pompen. 

Wat moet je doen? Eerste hulp bij beide situaties

Heb jij of iemand anders symptomen die kunnen wijzen op een hartaanval en verdwijnen deze symptomen niet na vijf minuten rustig zitten? Dan handel je volgens het Rode Kruis als volgt:

1. Bel onmiddellijk 112. Ga niet zelf naar het ziekenhuis. 

2. Zorg dat het slachtoffer rustig blijft. Blijf bij de persoon en stel hem of haar gerust. Laat het slachtoffer zelf een prettige houding kiezen. 

• Heeft iemand last van benauwdheid? Leg dan het bovenlichaam iets hoger. 

• Voelt iemand zich flauw en duizelig? Dan kan het helpen om de benen iets hoger te leggen. 

3. Laat een tweede hulpverlener een AED halen en die buiten het zicht van het slachtoffer plaatsen. Zet de AED alleen in als het slachtoffer zijn bewustzijn verliest. 

4. Wacht op de hulpdiensten en hou in de tussentijd de situatie in de gaten. 

• Verliest het slachtoffer het bewustzijn?  Start onmiddellijk met de reanimatie en zet de AED zo snel mogelijk in.

Verliest iemand plotseling in jouw bijzijn het bewustzijn? Dan handel je volgens de Nederlandse Reanimatie Raad als volgt:

1. Controleer of het slachtoffer reageert. 

2. Reageert iemand niet? Bel dan direct 112.

• Zijn er omstanders? Laat een omstander bellen en vraag om een AED te brengen.  

• Ben je alleen? Bel dan zelf en zet bij voorkeur de telefoon op luidspreker zodat je je handen vrij houdt voor de volgende stappen. 

3. Open de luchtweg (hoofd achterover, kin omhoog) en controleer maximaal tien seconden de ademhaling. 

4. Ademt het slachtoffer niet of niet normaal (gaspen)? Haal de AED als je alleen bent en de AED binnen een minuut beschikbaar is. Haal geen AED als je alleen bent en het langer duurt om de AED te halen. 

5. Start direct met de reanimatie. Geef dertig borstcompressies en daarna twee beademingen. Blijf dit afwisselen. 

6. Sluit zo snel mogelijk een AED aan, volg de gesproken instructies van het apparaat op en ga hiermee door totdat de hulpdiensten het overnemen. 

Weten wat je moet doen als het misgaat is belangrijk. Maar misschien wel het allerbelangrijkste is handelen. Ondanks de grote verschillen tussen een hartaanval en een hartstilstand hebben ze namelijk ook iets gemeen: tijd is cruciaal en iemand die op dat ene moment het lef heeft om iets te doen, kan levens redden. Precies daarom vinden wij het belangrijk dat iedereen over een AED kan beschikken. Want iets doen is altijd beter dan niets. 

Wil jij er zeker van zijn dat jij klaar bent om te handelen wanneer elke seconde telt? Het kiezen van de juiste AED voor jouw huis, buurt, winkel of sportclub kan overweldigend zijn. Lees daarom ook eens dit artikel over wat er niet mag ontbreken aan een goede AED. Of lees hier over de verschillen tussen kopen, leasen en ons abonnement.