Hoe groot is de overlevingskans bij een hartstilstand? Alles over cijfers en cruciale hulp

In Nederland overleeft bijna één op de vier mensen een hartstilstand buiten het ziekenhuis. Dat is bijzonder hoog in vergelijking met veel andere landen. Gemiddeld ligt dat percentage in Europa namelijk op 8%. Wanneer je snel een AED inzet, stijgen je overlevingskansen enorm. Zonder hulp dalen ze, met maar liefst 6- tot 10% voor elke minuut zonder reanimatie en AED. 

Wat is de gemiddelde overlevingskans na een hartstilstand in Nederland?

In Nederland is de overlevingskans bij een hartstilstand buiten het ziekenhuis gemiddeld 23%, meldt de Hartstichting. Met een overlevingspercentage van bijna één op vier, is Nederland één van de koplopers op dit vlak. In veel landen ligt dit cijfer lager. Gemiddeld ligt dit percentage in Europa op 8%, blijkt uit onderzoek. 

Dat Nederland zo goed uit de verf komt, hebben we te danken aan ons landelijke reanimatienetwerk. In de jaren ‘90 lag ons overlevingspercentage bijvoorbeeld nog maar op 9%. Het is sterk gestegen dankzij het oproepsysteem HartslagNu. 

Bij een 112-melding stuurt dit alarmeringssysteem onmiddellijk berichten uit naar burgerhulpverleners, die ofwel meteen naar het slachtoffer gaan om hem of haar te reanimeren, of eerst naar de dichtstbijzijnde AED worden gestuurd.

Hierdoor is het op veel plekken in Nederland mogelijk om binnen 6 minuten hulp te verlenen. Lees hier hoe de 6-minutenzone de overlevingskans in jouw buurt beïnvloedt. 

De eerste minuten zijn cruciaal: zo snel dalen de overlevingskansen 

Wanneer er in de eerste minuten geen AED komt, nemen iemands kansen snel af. Dat zie je pijnlijk duidelijk terug in cijfers van de Hartstichting:

• Krijg je de eerste schok binnen twee tot drie minuten? Dan is jouw kans op overleven nog 72%. 

• Komt de AED pas na tien tot elf minuten? Dan is jouw overlevingskans nog maar 37%. 

Zowel reanimatie als AED-inzet zijn cruciaal. De Hartstichting vermeldt bij deze cijfers niet expliciet of het gaat om de kansen met of zonder reanimatie voor de eerste schok. Wel zegt de Hartstichting het volgende: 

•  Wanneer helemaal geen hulp geboden wordt, dalen de overlevingskansen met maar liefst 6- tot 10% per minuut. 

• Wanneer omstanders wel reanimeren, zijn iemands kansen beter. Toch daalt de kans om de hartstilstand te overleven nog steeds zolang er geen AED wordt ingezet, namelijk met 3- tot 5% per minuut. 

Welke factoren bepalen de kans op overleving bij een circulatiestilstand?

Stel je voor: je krijgt een hartstilstand. Wanneer heb jij de beste kansen? 

1. Jouw locatie: ben je thuis of op een openbare plek? 

70% van de slachtoffers krijgt thuis een hartstilstand. En wanneer dat gebeurt, daalt je overlevingskans flink. Thuis zijn er immers vaak minder mensen aanwezig dan op een openbare plek. Soms zijn er zelfs helemaal geen mensen aanwezig of zijn mensen fysiek niet tot reanimeren in staat. Ook is er thuis vaak geen AED aanwezig, terwijl die op openbare plekken juist wel vaak hangen. 

De ARREST-studie, een langlopend onderzoeksproject van het Amsterdam UMC dat onderzoek doet naar plotselinge hartstilstanden in Noord-Holland, laat zien dat het verschil behoorlijk groot is. Volgens het onderzoek heb je thuis maar 14% kans om een hartstilstand te overleven. Op een openbare locatie is er een overlevingskans van 46%. 

Aan dit grote verschil willen wij iets doen. Omdat hartstilstanden zo vaak thuis plaatsvinden, vinden wij dat mensen juist daar toegang moeten hebben tot een AED. Daarom bieden wij AED-abonnementen voor thuis aan, zodat iedereen over een AED kan beschikken zonder grote investering. 

 2. Is er een getuige aanwezig? 

Ben je op een drukke verjaardag of in een leeg trappenhuis? Dit is van enorme invloed op jouw overlevingskans. Bij een zogeheten ‘witnessed arrest’ kan iemand meteen 112 bellen en starten met de reanimatie. Wanneer er iemand is die snel durft te handelen, worden die eerste cruciale minuten meteen benut. Het kan het verschil maken tussen een overlevingskans van meer dan 70% en een overlevingskans die nog maar nihil is. 

Ben jij benieuwd naar wat dit nu echt betekent? Lees dan ook eens dit interview met Marjolijn Noom-Rodenburg over hoe zij mensen leert om te durven handelen. 

3. Het hartritme: schokbaar versus niet-schokbaar ritme

Een hartstilstand is een overkoepelende term die verschillende vormen aan kan nemen. Iets minder dan de helft van de hartstilstanden is schokbaar met een AED. Wanneer er sprake is van een schokbaar ritme, zoals bij ventrikelfibrilleren, zijn de elektrische signalen in het hart verstoord, waardoor je hart ongecontroleerd trilt. Defibrillatie kan er dan voor zorgen dat het hart weer normaal klopt. 

Er zijn echter ook situaties waarbij er geen hartritme is dat kan reageren op de schok van een AED. Bijvoorbeeld omdat er geen elektrische signalen meer zijn in je hart. In dat geval zal de AED geen schok adviseren. Dit doet het volgende met je overlevingskansen: 

• Wanneer er een schokbaar beginritme is, ligt de overlevingskans in Nederland op 44%.

• Bij een niet-schokbaar ritme heb je 3% kans om de hartstilstand te overleven. Deze hartstilstanden trekken het gemiddelde dus flink omlaag. Let wel op: ook wanneer de AED geen schok adviseert, kun je door te blijven reanimeren nog steeds iemands leven redden.   

Hartinfarct of hartstilstand: Wat is het verschil?

Deze termen worden vaak door elkaar gehaald, maar het is zeker niet hetzelfde. Hieronder zie je de verschillen:

Meer over het verschil tussen een hartstilstand en een hartinfarct, ook wel hartaanval genoemd, lees je hier. 

4. Jouw leeftijd en algehele gezondheid

Hoe groot jouw kans is om een hartstilstand te overleven is naast alle bovenstaande factoren ook onlosmakelijk verbonden met jouw leeftijd en jouw algehele gezondheid. De gemiddelde leeftijd bij een hartstilstand is 67 jaar. Veel slachtoffers zijn dus al ouder. 

Bij een jonger iemand zijn het hart en de bloedvaten meestal in betere conditie dan bij een ouder slachtoffer, waardoor de kans op een succesvolle reanimatie groter is. Daarnaast kunnen bijkomende gezondheidsproblemen ervoor zorgen dat jouw lichaam en hart minder fit zijn.  

Wil je weten waarom oudere mensen vaker last hebben van hartklachten? In dit artikel leggen we uit welke factoren invloed hebben op jouw hartgezondheid. 

5. Ben je een vrouw of een man? 

Volgens de onderzoeksresultaten van ARREST maakt ook je geslacht een verschil. Vrouwen maken minder kans om gereanimeerd te worden door omstanders dan mannen. En van de vrouwen die wel gereanimeerd zijn, verlaten ze minder vaak dan mannen levend het ziekenhuis. Hoe dat komt, is de onderzoekers nog onduidelijk. Wel komen ze met de volgende mogelijke verklaringen:

• Vrouwen hebben aanzienlijk minder vaak een schokbaar hartritme dan mannen. Het is onduidelijk waarom dit zo is. 

• 33% van de vrouwen heeft een hartritme waarbij een schok met een AED het verschil kan maken.

•  Dat is bij 52% van de mannen het geval. 

• Vrouwen worden gemiddeld ouder dan mannen. Dat betekent volgens de onderzoekers ook dat ze vaker alleen wonen, waardoor er vaak niemand is op het moment van de hartstilstand. 

Wil je meer weten over dit onderwerp? Lees dan dit interview met Marjolijn Noom-Rodenburg, waarin zij uitlegt waarom reanimatiepoppen met borsten onmisbaar zijn. 

Waarom verhoogt snelle hulp de overlevingskans zoveel? 

De strijd tegen de klok: hersenschade voorkomen

Wanneer jij een hartstilstand krijgt, krijgen je hersenen geen zuurstof meer. En zonder zuurstof duurt het niet lang voordat je hersenen beschadigd raken. Als je niets doet, treedt er al na vier tot zes minuten onherstelbare hersenschade op. En ook je andere organen beschadigen daarna snel. Na ongeveer tien minuten zonder hulp sterven de meeste slachtoffers. 

Precies daarom is reanimatie zo belangrijk. Hoewel je de hartstilstand op die manier meestal niet kunt stoppen, zorgen borstcompressies en beademingen er wel voor dat je hersenen en andere organen nog zuurstof krijgen. Hiermee koop je kostbare tijd tot de AED en de ambulance arriveren en verhoog je de kans op succes. 

De AED als enige ‘resetknop’

Wanneer jouw hartstilstand veroorzaakt wordt door ventrikelfibrillatie, is een schok van een AED het enige wat ervoor kan zorgen dat jouw hart weer normaal gaat kloppen. De schok zorgt ervoor dat de chaotische elektriciteit in één keer stopt. Hierdoor krijgt je hart de kans om het natuurlijke ritme weer op te pakken. Hoe langer het duurt voor die schok komt, hoe moeilijker het wordt voor je hart om dat te doen. 

Veelgestelde vragen over de overlevingskans bij een hartstilstand

Wat is de kans op volledig herstel na reanimatie?

Of je volledig herstelt na een hartstilstand, is mede afhankelijk van de snelheid van de hulpverlening en uiteraard van je leeftijd en algehele gezondheid. Toch zijn de vooruitzichten vaak goed. 80 tot 90 van de 100 overlevenden hebben een jaar na de hartstilstand een goede kwaliteit van leven, meldt de Nederlandse Reanimatie Raad. 72% van de slachtoffers die voor de hartstilstand werkten, zijn een jaar na de hartstilstand weer terug op de arbeidsmarkt. 

Kan een AED een hart altijd weer op gang helpen?

Nee, dat kan niet altijd. In de eerste plaats moet er sprake zijn van een schokbaar ritme, zoals ventrikelfibrilleren. En hoewel in dat geval de inzet van een AED de overlevingskansen enorm vergroot, lukt het ook dan niet altijd om het hart weer op gang te brengen.  

Hoe lang moet ik blijven reanimeren na een hartstilstand?

Blijf altijd doorgaan met reanimeren. Volgens de Nederlandse Reanimatie Raad stop je alleen wanneer: 

• Professionele hulpverleners zeggen dat je mag stoppen. 

• Het slachtoffer bij bewustzijn komt, zich beweegt, zijn ogen actief opent en normaal begint te ademen. 

• Je uitgeput bent. 

• Je een niet-reanimerenverklaring vindt die bij het slachtoffer hoort. 

Hoe sneller de schok, hoe groter de kans 

In Nederland heb je ongeveer een kans van één op vier om een hartstilstand te overleven. Maar in veel andere landen sta je er een stuk minder goed voor. Hoeveel kans je maakt om een hartstilstand te overleven is grotendeels afhankelijk van de snelheid van de hulpverlening. Zijn er getuigen die jou hebben zien vallen? En is er een AED aanwezig? 

De overlevingskans verhogen kunnen we alleen samen. Door burgerhulpverlener te worden en door zoveel mogelijk AED’s beschikbaar te stellen. Precies daarom vindt Pulse4all het zo belangrijk dat iedereen over een AED kan beschikken. Op straat, in een winkel, bij je sportclub en vooral ook thuis.