In het kort: Het verschil zit in de volgorde: bij een hartstilstand stopt het hart eerst, waardoor de belangrijke organen zonder zuurstof komen te zitten. Het water speelt hierbij geen rol. Bij een verdrinking veroorzaakt juist het zuurstoftekort de uiteindelijke hartstilstand. Beide situaties kunnen er stil en onopvallend uitzien in het water. Uiteindelijk handel je in beide gevallen hetzelfde: bel 112, controleer de ademhaling en start meteen met de reanimatie en AED-inzet wanneer iemand buiten bewustzijn is en niet normaal ademt.
Waarom lijken verdrinking en een hartstilstand in het water op elkaar?
Het lijkt op elkaar omdat uiteindelijk hetzelfde gebeurt: in je lichaam ontstaat een zuurstoftekort dat ervoor zorgt dat je buiten bewustzijn raakt en, wanneer hulp uitblijft, sterft. Zowel een plotselinge hartstilstand als iemand die verdrinkt, kunnen op een druk strand op een warme zomerdag onopgemerkt blijven.
Bij een plotselinge hartstilstand vind je dat waarschijnlijk logisch. Het hart stopt plotseling met het rondpompen van bloed en er ontstaat een acuut zuurstoftekort, waardoor iemand binnen tien seconden het bewustzijn verliest. Iemand kan dus niet om hulp roepen.
Bij verdrinking duurt het wat langer voor iemand het bewustzijn verliest. Er is in eerste instantie geen hartprobleem. Iemand is in ademnood en de longen vullen zich met vloeistof, waardoor er geen lucht meer in de longen zit en er geen zuurstof meer naar het bloed wordt vervoerd. Hierdoor verliest iemand uiteindelijk het bewustzijn en ontstaan er hartritmestoornissen en een hartstilstand.
Je vraagt je misschien af: zwaait of schreeuwt iemand dan niet vóór hij of zij het bewustzijn verliest? En het simpele antwoord is nee. Het scenario van de gillende, zwaaiende drenkeling die je in films wel voorbij ziet komen, is onrealistisch.
Bij verdrinking geeft het slachtoffer vaak juist geen duidelijke hulpsignalen, maar gebruikt hij of zij de laatste energie om het hoofd boven water te houden.
Wat zijn de signalen van verdrinking?
Ben je op het strand of bij een zwembad? Een verdrinking verloopt vaak heel rustig. Zo rustig dat soms niemand het doorheeft. Volgens de Koninklijke Maatschappij tot Redding van Drenkelingen (KMRD) let je op deze signalen:
-
Iemand ligt verticaal in het water, met het hoofd achterover.
-
De mond komt af en toe boven en dan weer onder water.
-
De ogen zijn vaak wijd opengesperd.
-
Vaak zijn de armen zijwaarts uitgestrekt. De benen bewegen weinig tot niet.
-
Iemand die verdrinkt is meestal fysiek niet in staat om om hulp te roepen.
-
Na ongeveer een minuut zinkt iemand.
Wat zijn de signalen van een hartstilstand in het water?
Bij een hartstilstand gebeurt er iets heel anders. In tegenstelling tot bij verdrinking, veroorzaakt de hartstilstand namelijk het zuurstoftekort. En niet andersom. Hierdoor zie je een heel ander beeld:
-
Iemand raakt plotseling buiten bewustzijn, vaak zonder aanleiding of waarschuwing. Het water heeft hier niks mee te maken.
-
Het slachtoffer ademt niet of niet normaal. Er kan sprake zijn van gaspen.
-
Iemand laat niet het typische gevecht tegen het water zien, maar zinkt direct of blijft slap drijven.
Wat doe je bij een mogelijke verdrinking of hartstilstand in het water?
Zie je iemand roerloos in het water liggen? Of lijkt iemand te verdrinken? Twijfel dan niet en onderneem meteen actie. Uiteindelijk hoef je de oorzaak niet te kennen om iemand te helpen, omdat de meeste stappen hetzelfde zijn. Volgens het Rode Kruis handel je dan als volgt:
Als de persoon nog in het water ligt
-
Roep om hulp en bel 112.
-
Breng jezelf niet in gevaar. Ga alleen het water in als je iemand niet op een andere manier kan redden.
-
Wanneer iemand nog bij bewustzijn is, kun je eventueel een reddingsboei, touw of stok gooien.
-
Zorg ervoor dat er nog iemand in de buurt is om te helpen.
Iemand is uit het water. Wat nu?
-
Is de persoon bewusteloos en heb je nog geen 112 gebeld? Doe dat dan alsnog.
-
Controleer de ademhaling.
-
Ademt iemand niet normaal? Ga dan altijd uit van een hartstilstand. Geef bij een slachtoffer dat uit het water komt eerst vijf beademingen. Bij een drenkeling zijn die extra belangrijk.
-
Ga verder met de reanimatie. Wissel 30 borstcompressies af met twee beademingen en zet wanneer mogelijk een AED in.
-
Is een AED niet binnen een minuut beschikbaar en is er niemand anders om de AED te halen? Blijf dan doorgaan met de beademingen en borstcompressies.
Ademt iemand (weer) normaal?
-
Bel dan 112 als iemand erg benauwd is door het inademen van water.
-
Zorg ervoor dat het slachtoffer opwarmt, bijvoorbeeld met een deken.
-
Lijkt het goed te gaan? Zorg ervoor dat het slachtoffer alsnog zo snel mogelijk naar de huisarts gaat. Wanneer er water in de longen is gekomen, kunnen er na 48 uur alsnog ernstige complicaties ontstaan.
Kun je een AED veilig inzetten wanneer iemand nat is en/of in een plas water ligt?
Twijfel je of je een AED wel kunt inzetten op een natte drenkeling? Dat is niet nodig. Het inzetten van de AED is volledig veilig. Ook als het slachtoffer in een plas water ligt. De stroom loopt namelijk gericht tussen de elektroden op de borstkas, niet door het water in de omgeving. Let wel op het volgende:
-
Zet geen AED in wanneer het slachtoffer nog in de zee, het meer of het zwembad ligt. Haal de persoon eerst uit het water.
-
Maak voordat je de elektroden aanbrengt, snel de borst van het slachtoffer droog. Zo zorg je ervoor dat de elektroden goed kunnen plakken en een optimale schok toedienen. Twijfel je waar je de elektroden precies moet plakken? Dat lees je hier.
Veelgestelde vragen over hartstilstand en verdrinking (FAQ)
Waarom beadem je eerst wanneer je een drenkeling reanimeert?
Bij een gewone hartstilstand zit er vaak nog zuurstof in het bloed. Het kan alleen niet meer naar de belangrijke organen worden vervoerd. Wanneer de oorzaak van de hartstilstand echter verdrinking is, heeft iemand al langer niet of nauwelijks kunnen ademen, waardoor er onvoldoende zuurstof in het bloed zit. Dat wil je eerst aanvullen.
Kun je verdrinken in ondiep water?
Ja, dit kan zeker. Water van maar een paar centimeter diep is soms al genoeg. Denk aan een badje, een ondiepe vijver of een klein plasje. Juist omdat het water ondiep is en een verdrinking zo onopvallend kan verlopen, worden de gevaren snel onderschat. Toch kan iemand letsel hebben opgelopen en niet meer zelfstandig overeind kunnen komen. En ook bij jonge kinderen, die nog niet goed zelfstandig uit het water kunnen komen, komt dit voor. Let daarom goed op, zeker wanneer je verantwoordelijk bent voor een baby, peuter of kleuter.
Wil je weten hoe je handelt wanneer een baby stopt met ademen? Lees hier meer over het reanimeren van een baby.
Lekker aan het zwemmen? Blijf alert
Wanneer je net vanaf de duikplank in het zwembadwater duikt of op een warme zomerdag uitkijkt over de zee op een druk strand, kunnen zowel verdrinking als een plotselinge hartstilstand er onopvallend uitzien. Maar, met de signalen van dit artikel in je achterhoofd, ben jij voortaan misschien degene die op tijd reageert en daarmee een leven redt.
Snel handelen maakt daarbij het verschil, en een AED binnen bereik maakt dat handelen nog krachtiger. Precies daarom willen we er bij Pulse4all voor zorgen dat iedereen overal over een AED kan beschikken. Een die meteen inzetbaar is. Ook bij een zwembad of op het strand.