Een AED in de buurt bij een hartstilstand: Waarom is de 3-minutenzone zo belangrijk?

In een 3-minutenzone krijgt een slachtoffer van een hartstilstand binnen drie minuten een levensreddende schok van een AED. Hierdoor stijgt de overlevingskans volgens de Hartstichting naar maar liefst 72%. Omdat de overlevingskans daarna daalt met 6- tot 10% per minuut, kan deze snelle hulp het verschil maken tussen leven en dood. 

Wat is een 3-minutenzone en hoe redt dit levens?

Een 3-minutenzone is een geografisch gebied waarin de hulpverlening zo goed is geregeld dat het mogelijk is om na een 112-melding van een hartstilstand binnen drie minuten te starten met de reanimatie en een AED in te zetten. 

Op dit moment is dat begrip nog vrij onbekend. In Nederland kennen we vooral de term 6-minutenzone. In zo’n zone is het mogelijk om, je raadt het al, binnen zes minuten te starten met reanimatie en een AED in te zetten. 

In Nederland is dit op veel plekken al realiteit dankzij ons landelijke reanimatienetwerk. Het nationale oproepsysteem HartslagNu doet na een 112-melding van een hartstilstand direct het volgende:

• Het stuurt burgerhulpverleners naar het slachtoffer. Zij starten direct met de reanimatie.

• Het stuurt andere burgerhulpverleners naar de dichtstbijzijnde AED, zodat het slachtoffer zo snel mogelijk een levensreddende schok kan krijgen. 

Het meest ideaal zou echter zijn wanneer we dat niet binnen 6 minuten, maar binnen drie minuten kunnen doen. Wanneer iemand na een plotselinge hartstilstand binnen twee tot drie minuten een schok krijgt van een AED, maakt diegene 72% kans om de hartstilstand te overleven, meldt de Hartstichting in haar factsheet over hartstilstand en reanimatie.

Daarna daalt de overlevingskans per minuut met 6- tot 10%. Na zes tot zeven minuten maak je nog maar 53% kans om de hartstilstand te overleven. 

Waarom is een AED in de buurt essentieel bij een hartstilstand?

Anders dan de naam misschien doet vermoeden, staat je hart bij een hartstilstand niet altijd volledig stil. Bij ventrikelfibrillatie is er zelfs sprake van veel beweging: je hart trilt namelijk ongecontroleerd. En daardoor is het hart niet in staat om bloed door het lichaam te pompen. 

De enige manier om ervoor te zorgen dat je hart weer normaal gaat kloppen is door een AED in te zetten. De schok van een AED zorgt voor een soort reset. Het zet je hart even stil, waardoor hij de kans krijgt om het normale ritme weer op te pakken. 

Met reanimatie zorg je ervoor dat de bloedsomloop op gang blijft. Daarmee koop je tijd en hou je iemand in leven tot de AED arriveert. Met reanimatie alleen kun je ventrikelfibrillatie echter niet stoppen. Daarvoor heb je een AED nodig. 

Hoe langer het duurt tot de AED arriveert, hoe moeilijker het wordt voor het hart om het normale hartritme weer op te pakken. En precies dat is de reden waarom bij een hartstilstand letterlijk elke seconde het verschil maakt tussen leven en dood.

Het brengt ons bij een harde realiteit: het overleven van een slachtoffer valt of staat met de aanwezigheid van een AED in de buurt bij een hartstilstand en met het snel handelen van burgerhulpverleners. 

Burgerhulpverleners zijn gemiddeld namelijk 2,5 minuten eerder ter plaatse dan een ambulance. En aangezien de overlevingskansen per minuut dat er geen AED wordt ingezet met 6- tot 10% dalen, maken die enkele minuten vaak het verschil. 

Hoe werkt de hulpverlening binnen een 3-minutenzone?

Drie minuten is in de praktijk ontzettend kort. Hieronder zie je hoe snel je als burgerhulpverlener moet zijn om ervoor te zorgen dat een slachtoffer binnen drie minuten een schok krijgt: 

Tijd tussen de 112-melding en de oproep (gemiddeld 51 seconden) 

Wanneer iemand 112 belt en melding maakt van een hartstilstand, wordt er automatisch een oproep verstuurd naar de burgerhulpverleners die zich op dat moment in de buurt van het slachtoffer bevinden. 

HartslagNu meldde in 2021 dat de tijd tussen de 112-melding en het versturen van de oproep inmiddels 51 seconden bedraagt. Het is mogelijk dat deze tijd over de afgelopen jaren nog verder verkort is. 

De reactietijd (ongeveer 10 tot 15 seconden) 

De burgerhulpverlener heeft ongeveer 10 tot 15 seconden nodig om de melding te zien op de telefoon en die te accepteren. 

Reanimatie (binnen een minuut)

De eerste burgerhulpverlener gaat zo snel mogelijk naar het slachtoffer om te reanimeren. Binnen vier tot zes minuten zonder zuurstof treedt permanente hersenschade op. Het is dus cruciaal om er zo snel mogelijk te zijn. 

Het halen van de AED (ongeveer 1,5 minuut)

Een tweede burgerhulpverlener haalt de AED. Dit moet in een 3-minutenzone ontzettend snel kunnen gebeuren. Zelfs als de tijd tussen de 112-melding en de oproep wordt verkort naar 30 seconden, heb je maar ongeveer 1,5 minuut om naar de AED te gaan, de buitenkast van de AED te openen en de AED naar het slachtoffer te brengen. 

Dat betekent dat je de AED binnen 30 tot 45 seconden moet bereiken. Daarna moet je binnen 30 tot 45 seconden bij het slachtoffer zijn.

Een goed alternatief voor burgerhulpverleners is een eigen AED, zoals mogelijk bij Pulse4all. In dat geval race je na een melding direct naar het slachtoffer, zonder tijd kwijt te zijn aan het halen van een AED.

Lees hier het ervaringsverhaal van burgerhulpverlener Grietine over het hebben van een eigen AED. 

Het aansluiten en de schok (ongeveer 30 tot 40 seconden)  

Ook het aansluiten van de AED kost tijd. Je moet namelijk de volgende zaken doen:

• De AED aanzetten. 

• De borstkas van het slachtoffer vrijmaken.

• De elektroden uit de verpakking halen. 

• De elektroden op de juiste manier op de borstkas van het slachtoffer aanbrengen. 

Daarnaast heeft de AED een aantal seconden nodig om het hartritme van het slachtoffer te analyseren en op te laden voor de schok. Hoe snel dat precies gebeurt, verschilt per merk en type AED. Bij de AED’s van Philips gaat dat snel. Ze kunnen al binnen 8,1 seconden het hartritme analyseren en de schok toedienen. 

Waarom een AED die snel een schok geeft belangrijk is, lees je in dit artikel. 

Wat zijn de voorwaarden voor een effectieve 3-minutenzone?

In zo’n korte tijd een AED aansluiten is uitdagend. Om dat te bereiken is er een heel dicht netwerk van burgerhulpverleners en AED’s nodig. Iets wat we in Nederland nu nog niet hebben. Toch is het noodzakelijk om hier wel naartoe te werken. Want alleen op die manier kunnen we de maximaal mogelijke hoeveelheid aan levens redden. 

Voldoende burgerhulpverleners

Als we binnen drie minuten hulp willen verlenen, hebben we nog veel meer burgerhulpverleners nodig dan wanneer we streven naar 6-minutenzones. Mensen die dichtbij genoeg zijn om binnen zes minuten een schok te geven met een AED, zijn niet dichtbij genoeg om dat binnen drie minuten te doen. Je hebt dus meer vrijwilligers nodig in een directe cirkel rond het slachtoffer. 

Daarnaast roept HartslagNu altijd meerdere burgerhulpverleners op bij een melding. Mensen zijn immers niet altijd beschikbaar om een oproep aan te nemen. Om te garanderen dat er altijd iemand is die dat wel kan doen, heb je dus een zeer groot aantal hulpverleners nodig. 

Voldoende AED’s 

Daarnaast heb je, om 3-minutenzones mogelijk te maken, nog veel meer AED’s nodig. Om binnen de huidige norm van zes minuten hulp te kunnen verlenen, is er één 24/7 beschikbare AED per 500 meter nodig. Om dat te halveren naar drie minuten, moet die cirkel in de praktijk veel kleiner worden. En, alleen meer AED’s plaatsen is niet genoeg. Vergeet ook vooral de volgende zaken niet: 

1. Registratie bij HartslagNu: Aart Bosmans van HartslagNu zegt tegen het ND dat hij inschat dat er in totaal wel 100.000 AED’s zijn in Nederland. Een groot deel van deze AED’s is echter niet geregistreerd bij HartslagNu. Het is belangrijk om AED’s die zich buiten bevinden en vrij toegankelijk zijn, te registreren. Alleen zo kunnen alle burgerhulpverleners de AED vinden. 

2. Onderhoud: Het is een veelgemaakte fout. Mensen die denken: ik koop een AED en dan ben ik beschermd. Maar dat is verre van waar. Als je de batterij en de elektroden niet op tijd vervangt en niet reageert op eventuele storingen, wordt je AED onbruikbaar. En dat geeft schijnveiligheid: je denkt dat je beschermd bent, maar op dat ene cruciale moment blijft bescherming juist uit. Bij het plaatsen van de AED’s is het dus essentieel om ook een plan te hebben voor het onderhoud van de AED. 

3. Beschikbaarheid en zichtbaarheid: Om de potentie van bestaande AED’s nog beter te benutten, is het belangrijk dat we ervoor zorgen dat AED’s zo vaak mogelijk beschikbaar zijn. Staat een AED bijvoorbeeld achter een hek dat alleen tijdens kantoortijden is geopend? Kijk dan eens naar opties om de AED op een vrij toegankelijke plek te zetten. Ook zichtbaarheid is belangrijk. Je wil dat iedereen jouw AED weet te vinden en hem makkelijk kan herkennen. 

4. Een evenredige verdeling: Om ervoor te zorgen dat we overal binnen drie minuten hulp kunnen verlenen, moeten de AED’s evenredig over buurten verdeeld zijn. Je wil niet dat er in de ene buurt vijf AED’s te vinden zijn, maar in de andere helemaal geen. Meer over de ongelijke verdeling van AED’s, lees je hier. 

Samen bouwen aan een hartveilig Nederland: zo draag jij bij

Ben jij enthousiast geworden en wil je een bijdrage leveren aan het realiseren van die 3-minutenzones? Alle beetjes helpen. Denk bijvoorbeeld eens aan het volgende:

• Word burgerhulpverlener: Het is op veel plekken mogelijk om een reanimatiecursus te volgen. Het volgen van de cursus en de jaarlijkse herhalingen kosten je slechts één dagdeel per jaar. Daarna kun je je via HartslagNu registreren als burgerhulpverlener. Meer over hoe je burgerhulpverlener wordt, lees je hier. 

• Overweeg een eigen AED: Ben je al burgerhulpverlener? Overweeg dan eens een eigen AED. Op die manier kun je veel sneller bij het slachtoffer zijn. 

• Registreer jouw AED: Heb je een AED die niet achter gesloten deuren staat? Registreer hem dan via HartslagNu. 

• Breng blinde vlekken in kaart: Wil je weten waar AED’s nu nog ontbreken? Kijk dan eens op HartslagNu op deze kaart. Er zijn mogelijkheden om een AED aan te schaffen voor jouw buurt als een AED daar nog ontbreekt. Bijvoorbeeld via BuurtAED of via subsidies die je bij sommige gemeenten kunt aanvragen. Daarnaast heeft ook  Pulse4all een optie voor een AED met verwarmde buitenkast. 

• Regel het onderhoud goed: Overweeg je om een AED aan te schaffen? Denk dan ook na over hoe je het onderhoud wil regelen. Bij Pulse4all is al het onderhoud bijvoorbeeld in de prijs inbegrepen. 

Het realiseren van 3-minutenzones door heel Nederland lijkt misschien uitdagend, maar de cijfers laten zien dat het noodzakelijk is als we zoveel mogelijk levens willen redden. We zijn al ver gekomen. En als we de handen ineenslaan en allemaal een bijdrage leveren, komen we steeds dichterbij het doel dat we allemaal delen: een overlevingskans van meer dan 70% voor alle slachtoffers van een hartstilstand.